spotkanie z Kristiną Čepkenović Karlsen, Poliną Golovátiną-Morą i Katarzyną Niziołek

wystawa czynna do 11 października 2026

[…] Wystawa Przestrzenie pamięci i wyobraźni ma dwa serca.

Pierwsze serce stanowi przestrzenno-sensoryczna, immersyjna instalacja „Pokój Wyobraźni”. Artystka pracuje nad nią od kilku lat. W pracy tej wspiera ją jej matka – Stanka Čepkenović. Przeważnie jest to współpraca na odległość, chyba że matka właśnie odwiedza córkę w Trondheim w Norwegii (na towarzyszącym wystawie wideo zrealizowanym przez Polinę Golovatinę-Morę widzimy ją właśnie w takiej sytuacji) albo córka odwiedza matkę w Lipljan w Kosowie. Wspólne działanie artystyczne pomaga im w utrzymaniu bliskiej relacji. Stanka tworzy szydełkowe serwetki w różnych rozmiarach, wzorach i kolorach, a Kristina integruje je ze swoimi pomysłami i umieszcza w wybranych częściach „Pokoju Wyobraźni”. Jest to projekt żywy, rozwijający się w sposób organiczny, przyrastający w czasie i przestrzeni. Łączy elementy sztuki tekstylnej, miękkiej rzeźby oraz rękodzieła. […]

Drugie serce wystawy to seria prac opartych na rodzinnych pamiątkach tekstylnych. Cykl otwierają dwie posażne kapy wyszyte przez Stankę w latach jej młodości. Krzyżykowy haft, który wtedy zrobiła, tworzący szeroką kwiatową obwódkę na obu tkaninach, wyznacza ramy estetycznej interwencji Kristiny. Popularny w drugiej połowie XX wieku motyw, artystka spontanicznie i intuicyjnie, bez planu czy szkicu, dopełniła za pomocą techniki tuftowania. Tufting polega na wprowadzaniu włóczki w tkaninę za pomocą specjalnej igły lub pistoletu tworzącego pętelki. Kristina dodała też inne materiały: szydełkowe serwetki (jak w „Pokoju Wyobraźni”) i połyskliwe koraliki, przywodzące na myśl krople rosy lub łzy. Tym samym lekka narzuta na łóżko czy kanapę zmieniła się w ciężki dywan, a przedmiot użytkowy – w dzieło sztuki. Tkaniny zatytułowała „Letni poranek” i „Święto wiosny”. Nie tylko łączą one – symbolicznie i materialnie – matkę z córką, jak wiele innych prac Karlsen, ale także problematyzują kwestię pamięci. Od nich, w 2024 roku, zaczyna się jej podróż w głąb rodzinnych szaf i komód.

Pamięć pojawia się w tekstylnych pracach Karlsen na wiele sposobów. Poza wymienionymi wyżej tkaninami, na wystawie oglądamy dziewięć innych prac powstałych na bazie rodzinnych pamiątek przywiezionych przez artystkę z Kosowa. Wszystkie te dzieła można postrzegać jako media pamięci i „świadczące przedmioty”, a także jako materializację więzi artystki z miejscem pochodzenia i pozostawioną tam rodziną, szczególnie matką, nieżyjącą już babką i innymi kobietami.

[…]

Interesują nas tekstylne wspomnienia i pamięć Białostoczan. Wystawę Przestrzenie pamięci i wyobraźni traktujemy jako punkt wyjścia do spotkania wokół przeszłości: posażnych kap przekazywanych z pokolenia na pokolenie, swetrów dzierganych na drutach, szydełkowych serwetek, samodzielnie uszytych ubrań, minionych i powracających mód oraz wielu innych odniesień. Sięgamy do historii osobistej i historii Białegostoku – w XIX wieku znanego jako „Manchester Północy”, gdzie także w okresie PRL prężnie rozwijał się przemysł włókienniczy (działały zakłady produkcyjne Fasty, Biruna, Sierżana, Pasmanta). Historia wielu białostockich rodzin spleciona jest z tymi fabrykami. Dziś w mieście powstają nowe pracownie i grupy tkackie, które kontynuują regionalne wielokulturowe tradycje, między innymi sejpaku, radiuszki czy tkaniny dwuosnowowej.

fragment tekstu kuratorskiego Katarzyny Niziołek

Kristina Čepkenović Karlsen – artystka wizualna, której praktyka twórcza obejmuje grafikę warsztatową, sztukę włókna, instalację oraz projekty typu site-specific. W swojej twórczości bada punkty wspólne pamięci, tożsamości i przynależności. Analizuje, w jaki sposób osobiste i zbiorowe historie zapisują się w materiałach, krajobrazie oraz tradycjach kulturowych. Urodziła się w byłej Jugosławii, od 25 lat mieszka w Norwegii. Inspiracje czerpie z doświadczeń migracji, dziedzictwa kulturowego oraz fragmentaryczności wspomnień, tworząc dzieła, które łączą to, co osobiste, z tym, co zbiorowe.

Polina Golovátina-Mora – profesor filmu i mediów w edukacji na Wydziale Kształcenia Nauczycieli – Edukacja artystyczna na Norweskim Uniwersytecie Nauki i Technologii – NTNU w Norwegii. Posiada doktorat z historii i zajmuje się kulturoznawstwem, koncentrując się na badaniach opartych na sztuce i sensoryce. Jako multinarracyjna artystka wizualna, bada tekstury i materiały jako przestrzeń i formę tworzenia opowieści. Doświadczenie badawcze Poliny obejmuje regiony Europy Środkowej i Wschodniej, a także Północnej oraz Ameryki Łacińskiej.

Katarzyna Niziołek – doktor nauk społecznych, adiunkt w Zakładzie Socjologii Kultury na Wydziale Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku. Specjalizuje się w metodologii jakościowej i opartej na sztuce. Prowadzi badania poświęcone m.in. sztuce społecznej, partycypacji w sztuce, kulturze ludowej i pamięci zbiorowej. Autorka licznych publikacji i wystąpień na te tematy. Inicjatorka i koordynatorka Pracowni Sztuki Społecznej. Kuratorka uczestniczących projektów teatralnych. Aktualnie realizuje projekt badawczy „Socjologia tekstylna”.